© Provider 2005

ABILENE PARADOX

(Paradoks Abilene)

No two men living at the same time live in the same time.

Nigdy dwóch ludzi żyjących w danym czasie nie żyje w tym samym czasie.

Elliott Jaques (1917-2003), psycholog kanadyjski

Zdaniem Jerry'ego B. Harveya, amerykańskiego psychologa i profesora zarzą­dzania na Uniwersytecie George'a Washingtona, członkowie komisji, rady, zarządu itp. (osoby powołane do łącznego rozstrzygania pewnych spraw) godzą się czasami na podjęcie takiej decyzji, którą z osobna uważają za złą (they decide and act in a way that is contrary to their real desires). W sformułowaniu tego paradoksu, zwa­nego paradoksem Abilene, pomogło J. B. Harveyowi wydarzenie z pewnej upalnej niedzieli w mieście Coleman w Teksasie. J. B. Harvey razem z żoną i teściami spędzali przyjemnie popołudnie na ganku, popijając lemoniadę i grając w domino. W pewnym momencie teść zaproponował wycieczkę na obiad do poblis­kiego miasta Abilene. Ponieważ nikt się nie sprzeciwił, cała rodzina wsiadła do sa­mochodu bez klimatyzacji i w 40-stopniowym upale pojechała 85 kilometrów, by ostatecznie zjeść pośledniej jakości obiad. W drodze powrotnej wszyscy byli już na tyle wyczerpani i niezadowoleni z wyprawy, że zaczęli się wzajemnie oskarżać. Wkrótce okazało się, że w rzeczywistości nikt nie miał ochoty jechać do Abilene, ale tego wcześniej nie powiedział, ponieważ myślał, że wszyscy pozostali chcieli tam jechać. Więcej zob. Jerzy B. Harvey, The Abilene Paradox and other Meditations on Man­agement, Jossey-Bass 1996.

Przyczyny przedstawionego zjawiska mogą być oczywiście rozmaite. Alego­ryczna sztuka szwajcarskiego dramaturga Friedricha Dürrenmatta (1921-1990) Wi­zyta starszej pani (z 1956 r.) przekonująco pokazuje, w jaki sposób zachęta w po­staci mniej więcej miliona funtów szterlingów umożliwia mieszkańcom małego miasteczka dojście do przekonania, że wszystkie względy etyki, moralności i zdro­wego rozsądku zmuszają ich - oczywiście wbrew ich indywidualnej woli - do zabicia niewinnego człowieka, który poprzednio był najpopularniejszą osobą w mia­steczku.

Zob. też Groupthink oraz Group polarization.