© Provider 2005

CORPORATE GOVERNANCE

(Nadzór korporacyjny / Nadzór właścicielski / Nadzór nad działalnością spółki / Władztwo korporacyjne / Ład korporacyjny)

Jeżeli ktoś nie może czegoś sprzedać, musi się o to troszczyć.

Georg Johann von Siemens (1839-1901), prawnik i bankier niemiecki

Publicity is justly commended as a remedy for social and industrial diseases.
Sunlight is said to be the best of disinfectants; electric light the most efficient policeman.

Jawność jest zasadnie postrzegana jako remedium na różne społeczne choroby.
O świetle słonecznym mówi się jako najlepszym środku dezynfekującym,
a świetle elektrycznym jako najbardziej skutecznym policjancie.

Louis Dembitz Brandeis (1856-1941), prawnik amerykański

Problematyka nadzoru korporacyjnego pojawiła się z chwilą rozdziału włas­ności od zarządzania i wzrostu znaczenia zewnętrznego finansowania w funkcjo­nowaniu przedsiębiorstwa (w szczególności skierowania się ku giełdzie). W USA proces rozproszenia własności i właścicieli, a także zatrudnienia profesjonalnych menedżerów do bieżącego zarządzania (akcyjną) spółką zakończył się w latach trzydziestych XX wieku, o czym piszą Adolf A. Berle i Gardiner C. Means w opu­blikowanej po raz pierwszy w 1932 r. i często cytowanej pracy o nadzorze korpo­racyjnym The Modern Corporation and Private Property, Transaction Publishers, New Brunswick, N.J. 1991 (na temat struktury akcjonariatu w USA na początku XX wieku zob. też Marek Maciejewski, Powszechne dzieje gospodarcze od końca XV wieku do 1939 roku, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2001). Z kolei pierwsza praca, która miała w tytule termin corporate governance, ukazała się dopiero w 1984 roku: Robert I. Tricker, Corporate Governance, Gower, Al­dershot 1984.

W szerokim rozumieniu termin "nadzór korporacyjny" jest najczęściej używa­ny do określenia "całego systemu mechanizmów (instytucji) - od rad nadzorczych poprzez strukturę zadłużenia do rynków finansowych - które umożliwiają akcjo­nariuszom spółki akcyjnej nadzór nad zarządzaniem ich własnością", Jonathan Charkham, Marek Hessel, Jay Lorsch, Colin Mayer, James Sailer, W poszukiwaniu skutecznej rady, czyli o kontroli spółek akcyjnych w gospodarce rynkowej, red. Marek Hessel, przeł. Lucyna Wysocka, Wydawnictwo Profesjonalnej Szkoły Biz­nesu, Kraków 1995. W węższym rozumieniu terminu "nadzór korporacyjny" za naj­ważniejsze uważa się zagadnienie struktury i funkcjonowania rady nadzorczej spółki akcyjnej (w USA rady dyrektorów: the board of directors in a joint stock limited liability company). Ogólnie można natomiast powiedzieć, że teorie nadzoru korpora­cyjnego starają się udzielić odpowiedzi na następujące pytania: Komu służy spółka? W czyim interesie powinna ona być zarządzana? Kto powinien ją kontrolować? Kto powinien podejmować decyzje? Kto i za co jest odpowiedzialny? Kto powinien mieć prawo do zasobów oraz dochodów spółki? Na jakich zasadach powinna być oparta redystrybucja wytworzonych w spółce dochodów? Odpowiedź na te pytania zależy od przyjętej teorii nadzoru korporacyjnego (w literaturze anglosaskiej wy­różnia się w szczególności pięć następujących: stewardship theory, organization theory, stakeholder theory, agency theory, theory of the firm, zob. Robert I. Tricker, International Corporate Governance - text, readings and cases, Prentice Hall, Sin­gapore 1994), które w polskojęzycznej literaturze syntetycznie przedstawiają: Izabela Koładkiewicz (opracowanie i tłumaczenie), Stephen Prowse, Nadzór korpora­cyjny. Perspektywa międzynarodowa, Poltext, Warszawa 1999; zob też Magdalena Jerzemowska, Nadzór korporacyjny, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warsza­wa 2002. Akceptacja określonej czy określonych teorii pozwala na sformułowanie i zalecenie stosowania zasad nadzoru korporacyjnego, których przykładem są zasady zatwierdzone 27 maja 1999 r. przez Radę Ministerialną Organizacji Współpracy Go­spodarczej i Rozwoju - Organisation for Economic Cooperation and Development (OECD Principles of Corporate Governance); Polska jest członkiem OECD od 22 listopada 1996 r. Ich podstawową myśl dobrze ujął cytowany 21 czerwca 1999 r. przez "Financial Times" prezes Banku Światowego, Amerykanin James D. Wolfen­sohn (ur. 1933 w Australii): Nadzór korporacyjny ma zapewnić sprawiedliwość, przejrzystość i odpowiedzialność. (Corporate governance is about promoting fair­ness, transparency and accountability).

Ułatwieniu akcjonariuszom sprawowania nadzoru nad zarządzaniem ich włas­nością i korzystania z ich praw korporacyjnych sprzyjają niewątpliwie nowoczesne technologie informacyjne. Szczególnie interesująca wydaje się zwłaszcza per­spek­tywa internetowych (wirtualnych) walnych zgromadzeń akcjonariuszy spółki. Na ten temat zob. Małgorzata Engeleit, Wirtualne walne zgromadzenie. Analiza wpływu Internetu na prawo spółki akcyjnej, niepublikowana rozprawa doktorska, Wrocław 2004.