© Provider 2005

GOBBLEDEGOOK

(Żargon urzędowy / Nadęte pustosłowie urzędnicze)

Incomprehensible jargon is the hallmark of a proffession.

Niezrozumiały żargon jest znakiem rozpoznawczym profesji.

Kingman Brewster (1919-1988), edukator i polityk amerykański

Ludzie, którzy nie potrafią dobrze wypowiedzieć się w języku codziennym, nie wiedzą, o czym mówią.

Żargon jest szumem, który uniemożliwia naszemu mózgowi zrozumienie tego, co mówią nasze usta.

Russell L. Ackoff (ur. 1919), amerykański konsultant i teoretyk zarzadzania

Termin gobbledegook wprowadził do obiegu amerykański kongresmen z Te­ksasu Maury Maverick (1895-1954) w notatce opublikowanej 21 maja 1944 (był w tym czasie przewodniczącym Komisji Zakładów Wojskowych - Smaller War Plants Committee) w "New York Times Magazine", w której skrytykował język, jakim po­sługiwali się jego koledzy, określając go właśnie jako gobbledegook (spo­tyka się również wyrażenie bureaucratic gobbledegook, czyli żargon biurokra­tycz­ny). W Teksasie, jak utrzymują Teksańczycy, ludzie mówią to, co myślą, wprost i w kilku słowach (men come right to the point - ludzie przechodzą do razu do rzeczy). M. Maverick w czasie swojej kadencji w Izbie Reprezentantów (1935‑1939) i póź­niej spotkał się natomiast z urzędowym językiem pełnym napuszonych (pompatycz­nych) słów oraz z długimi i nudnymi raportami, co doprowadziło go do nazwania tychże raportów wymyślonym przez siebie słowem gobbledegook. Pytany o inspi­rację do utworzenia tego słowa, odpowiedział, że był nią widok starego, gulgoczą­cego i pompatycznie kroczącego indora (always gobbledegobbling and strutting with ludicrous pomposity). Według M. Mavericka, gobbledegook to rodzaj długiej, mętnej i pompatycznej przemowy z dużą liczbą słów pochodzenia łaciń­skiego (a type of talk which is long, vague, pompous, involved mostly with Latinised words). Zdaniem językoznawców, wyraz ten powstał przez połączenie dwóch dźwię­ków: zarozumiałego, nic nieznaczącego gobble - tj. gulgotu indyka i gook - grzą­skiego bagna, w jakim łatwo jest się pogrążyć (the joining of two sounds, the self­important, meaningless "gobble" of a turkey cock, and the "gook", a sticky muck that makes the unhappy reader sink with a bubbling cry, Herbert Sutcliffe, Harold Berman, Words and Their Stories, Voice of America, Washington 1978).

Poniżej zamieszczamy przykłady dzisiejszego amerykańskiego żargonu urzę­dowego (zwanego też bureaucratese, governmentese i officialese), wybrane z listy zestawionej przez Paula Dicksona, Slang. The Topic-By-Topic Dictionary of Con­temporary American Lingoes, Pocket Books, New York 1990. Po myślniku znajdują się potoczne odpowiedniki napuszonych słów lub opisowe wyjaśnienia, tak jak je widzi P. Dickson.

Na koniec dwie uwagi. Po pierwsze, w 1998 r. ówczesny wiceprezydent Sta­nów Zjednoczonych Al Gore (ur. 1948) wydał zalecenie, aby urzędy przygoto­wy­wały dokumenty w prostym i jasnym języku (plain English), oraz ustanowił comie­sięczną nagrodę - w postaci plakietki z głową indyka - o nazwie Gobbledegook Elimination Prize (nagroda za eliminowanie nowomowy urzędniczej), którą otrzy­muje urzędnik piszący najzwięźlej i najbardziej zrozumiale (więcej na ten temat zob. Brian Friel, Gore orders agencies to write in plain English, www.govexec.com). A po drugie, termin gobbledegook pojawił się ostatnio w książkach Joan K. Rowling (ur. 1965) o Harrym Potterze jako nazwa języka goblinów. Językiem tym potrafi się także posługiwać jeden z pracowników Ministerstwa Magii (The Department of International Magical Cooperation) - Bartemius Crouch. Jak ktoś zauważył, nic w tym dziwnego, skoro sam jest urzędnikiem.