© Provider 2005

SEXUAL HARASSMENT

(Molestowanie seksualne / Napastowanie seksualne)

Sex rears its ugly head.

Wszyscy wiedzą, o co tu chodzi.

W Stanach Zjednoczonych, w związku z postanowieniem ustawy o prawach obywatelskich z 1964 r. - The Civil Rights Act of 1964 - nakazującym równe trak­to­wanie pracowników bez względu na płeć (Title VII prohibits employment discri­mination based on race, color, religion, sex and national origin), najczęściej chodzi o molestowanie seksualne w miejscu pracy (in the workplace / on the job), które - jak stwierdził Sąd Najwyższy USA w 1986 r. w sprawie Meritor Savings Bank, FSB and Sidney Taylor vs. Mechelle Vinson et al. (106 S.Ct. 2399, 1986) - ma dwojaki charakter. Może bowiem chodzić o uzależnienie przyznania korzyści (na przykład awansu lub podwyżki) od uzyskania gratyfikacji seksualnych (seksualny szantaż - sexual blackmail lub inaczej quid pro quo - coś za coś) lub o zachowania, które tworzą obraźliwe lub wrogie środowisko pracy - creation of a hostile working envi­ronment (na przykład dotykanie, opowiadanie dowcipów o treści seksualnej lub py­tanie o orientację seksualną - sexual orientation).

Rozróżnienie tych dwóch podstawowych postaci molestowania seksualnego jest dzisiaj powszechne, także w literaturze przedmiotu. Na przykład profesor prawa karnego na Uniwersytecie Gdańskim Jarosław Warylewski (ur. 1959) zdefiniował molestowanie seksualne w miejscu pracy jako "niechciane zachowanie o podłożu seksualnym, które jest odbierane przez ofiarę jako determinujące warunki zatrud­nienia lub kreujące nieprzyjazne środowisko pracy", tenże, Molestowanie seksualne w miejscu pracy, Wydawnictwo Prawnicze Lex, Sopot 1999.

Napastowanie seksualne jest na ogół charakteryzowane (w USA) jako zjawisko inicjowane przez mężczyzn (a male-initiated phenomenon). I chociaż zdarza się, że napastnikami seksualnymi są kobiety - female harassers (jak na przykład w filmie Barry'ego Levinsona z 1994 r. W sieci - Disclosure, w którym Michael Douglas gra pracownika napastowanego seksualnie przez swoją szefową) lub osoby tej samej płci (same-gender harassers), to typowymi obiektami napastowania seksualnego (sexual harassment targets) są kobiety. Wnoszone przez nie formalne oskarżenia dotyczą zachowań, które można ująć w następujące kategorie:

1) niechciane zainteresowanie pozawerbalne (unwanted non-verbal attention),

2) obraźliwy język (offensive language),

3) niechciany kontakt fizyczny o charakterze seksualnym (unwanted physical contact of a sexual nature),

4) spoufalanie się lub naleganie na randkę (socialization or date requests),

5) propozycje seksualne, które nie zawierają gróźb lub obietnic (sexual propo­sitions that did not involve threats or promises),

6) propozycje seksualne zawierające obietnice pozytywnych następstw w pracy (sexual propositions involving promises of positive job-related consequences),

7) propozycje seksualne zawierające groźby negatywnych następstw w pracy (sexual propositions involving threats of adverse job-related consequences),

8) napaść seksualna (sexual assault).

Na zakończenie wskażmy, że pierwsza sprawa sądowa związana z molesto­wa­niem seksualnym (typu quid pro quo) rozegrała się w USA dopiero w 1976 r. (pre­cedensowa sprawa Diane Williams przeciwko Williamowi Saxbe). Wcześniej ter­min sexual harassment nie pojawiał się nawet w mediach. Prawdziwym przeło­mem w omawianej dziedzinie było jednak głośne wydarzenie z października 1991 r., kiedy profesor prawa Anita F. Hill (ur. 1956) oskarżyła nominowanego na stano­wisko sędziego Sądu Najwyższego USA Clarence'a Thomasa (ur. 1948) o napasto­wanie seksualne w latach osiemdziesiątych, kiedy był jej przełożonym w Komisji ds. Równouprawnienia w Zatrudnieniu (The Equal Employment Opportunity Com­mission - EEOC): A. F. Hill charged that C. Thomas harassed her with inappro­priate discussion of sexual acts and pornographic films after she rebuffed his invi­tations to date her). Z drugiej strony jeden z pierwszych przypadków molestowania seksualnego został opisany już w Księdze Rodzaju: chodziło o Józefa zarządza­jącego majątkiem Potyfara i szantażowanego seksualnie przez jego żonę, zob. Pierwsza Księga Mojżeszowa, 39, 1-20. W Polsce Kodeks pracy od 1 stycznia 2004 r. za­kazuje w art. 18^3a między innymi dyskryminowania pracowników ze względu na płeć, do którego zalicza "każde nieakceptowane zachowanie o charak­terze seksu­alnym lub odnoszące się do płci pracownika, którego celem lub skutkiem jest naru­szenie godności lub poniżenie albo upokorzenie pracownika; na zachowanie to mogą się składać fizyczne, werbalne lub pozawerbalne elementy (molestowanie seksualne)".